VUK’a Göre Ceviz Ağacı Yetiştiriciliği Muhasebe Kayıtları
01 Kasım 2019 Cuma
Emsal Özcan
VUK uyarınca meyve ağaçlarında faydalı ömürler belirlenmiştir. Bu belirlemeye göre ceviz ağaçlarının yatırım dönemlerini takiben amortismana tabi tutar üzerinden 40 yılda amorti edilmeleri gerekmektedir.

VUK’a Göre Ceviz Ağacı Yetiştiriciliği Muhasebe Kayıtları

Emsal Özcan

Yeminli Mali Müşavir 

VUK uyarınca meyve ağaçlarında faydalı ömürler belirlenmiştir. Bu belirlemeye göre ceviz ağaçlarının yatırım dönemlerini takiben amortismana tabi tutar üzerinden 40 yılda amorti edilmeleri gerekmektedir. Hangi amortisman yönteminin uygulanacağı konusunda işletme yöneticileri, Normal Amortisman veya Azalan (Hızlandırılmış) Bakiyeler yöntemlerinden birine karar vereceklerdir.

Amortismana konu olan tarımsal (canlı) varlıklar, VUK’da hayvan ve bitki olmak üzere iki grupta ele almıştır. VUK’nun 276’ncı maddesine göre tarımsal ürünler maliyet bedelleri ile değerlemeye tabi tutulurlar. Maliyet bedellerinin bulunmaması durumun da maliyet bedeli yerine emsal bedelleri ile değerlemeye tabi tutulurlar. Bu bedeller aynı zamanda bu varlıkların amortismana tabi değerlerini de göstermektedir (VUK, 267).

Değerlemenin amacı; sadece dönem karı veya zararının doğru hesaplanmasına kaynaklık etmek değil, diğer yandan bir işletmenin piyasa değerinin de doğru şekilde tespit edilmesine katkı sağlamaktır. VUK’a dayalı muhasebe uygulamasında tarihi maliyetler esas alındığından meyve yetiştirme işletmelerinin finansal tablolarında yer alan değerler, piyasa değerleri ile yeterli uyumu göstermemektedirler. Çünkü biyolojik dönüşüm geçiren ağaçlar devamlı surette büyümekte ve büyüdükçe de değer kazanmaktadır. Bu kazanımların muhasebeleştirilmesini VUK öngörmemektedir. Finansal tablolardaki değerlerin gerçek olmaması nedeniyle de işletmenin özvarlığı ve işletmenin piyasa değeri ölçülememektedir.

Tarihi maliyet yaklaşımı yerine gerçeğe uygun değer esasının benimsenmesi, işletme ile ilgili çevrelere gerçeğe uygun bilgi sunma olanağı sağlayacaktır.

ÖRNEK UYGULAMA 

Çırzılı Tarım A.Ş. işletmesi 15.01.2012 tarihinde ceviz dikmek için 100 dekar araziyi 150.000,00 TL’ye satın almıştır. 1.000 adet sertifikalı ceviz fidanını 01.02.2012 tarihinde tanesini 15,00 TL + KDV olmak üzere toplam 15.150,00 TL’ye Kaman’daki Lokman Avşar Fidanlığından kredili olarak satın alarak dikmiştir. 31.12.2012 tarihine kadar, fidanlığın, sürüm, dikim, gübreleme, sulama ve diğer bakımları ile ilgili olmak üzere toplam 75.000,00 TL harcama yapmıştır. Ayrıca 30.000,00 TL işçilik giderleri 2012 yılı için yapılmıştır.

MUHASEBE KAYIT İŞLEMLERİ:

------------------------------------------15.01.2012-------------------------------------

                250 ARAZİ VE ARSALAR                150.000

                326 DİĞER ESAS FAALİYETLERDEN BORÇLAR        150.000

                (Arsa Alımı)

----------------------------------------/-------------------------------------------------------

 

 

-----------------------------------01.02.2012----------------------------------------------

238 YAPILMAKTA OLAN CANLI VARLIK YATIRIMLARI     15.000

191 İNDİRİLECEK KDV                                                   150

                326 DİĞER ESAS FAALİYETLERDEN BORÇLAR             15.150

                       (Fidan Alımı)

-----------------------------------------/---------------------------------------

Üretim giderleri ile işçilik giderleri ilk yıl doğrudan “238 Yapılmakta Olan Canlı Varlık Yatırımları” hesabına atılabileceği gibi “730 Genel Üretim Giderleri” ve “720 Direkt İşçilik Giderleri” hesaplarından yıl sonunda yansıtma yoluyla da aktarılabilir. İkinci yolun seçilmesi halinde yıl sonunda yapılacak olan kayıt aşağıdaki şekilde olmaktadır.

.--------------------------------------------------------------------------31.12.2012--------------------------------------------

238 YAPIL.OLAN CANLI VARLIK YATIRIMLARI 105.000

721 DİREKT İŞÇİLİK GİDN. YANS. HES.    75.000

731 DİREKT İŞÇİLİK GİDN. YANS. HES.    30.000

                (Yıllık masrafların yatırım maliyetlerine aktarılması)

                -----------------------------------------------/-----------------------------------------

Örneğin devamında; 2017 yılında hasat edilen 10.000 kg cevizin satışıyla birlikte 150.000 TL gelir elde edilmiş, buna karşın yıl sonunda 730- Genel Üretim Giderleri hesabının bakiyesi 65.000,00 TL ve 720- Direkt İşçilik Giderleri hesabının bakiyesi ise 35.000,00 TL’dir. Bu tarihe kadar 250- Arazi ve Arsalar hesabının bakiyesi 150.000,00 TL, 238- Yapılmakta Olan Canlı Varlık Yatırımları hesabının bakiyesi ise 500.000,00 TL’dir.

-------------------------------------31.12.2017-------------------------------------------------

102 BANKALAR                 150.000

                                                               600 YURTİÇİ SATIŞLAR 150.000

(KDV ihmal edilmiştir. Ceviz satışının muhasebe kaydı)

-----------------------------------------31.12.2017--------------------------------------------

238 YAPIL.OLAN CANLI VARLIK YATIRIMLARI      100.000

721 DİREKT İŞÇİLİK GİDN. YANS. HES.                65.000

731 DİREKT İŞÇİLİK GİDN. YANS. HES.                35.000

                (Yıllık masrafların yatırım maliyetlerine aktarılması)

-----------------------------------------------/----------------------------------------------------

Bu durumda; işletmenin yıllık gelirleri, bu gelirleri elde ederken katlanılan maliyetleri aşmış olduğundan yatırım tamamlanmış ve duran varlık kullanılmaya başlanmış demektir. “238 Yapılmakta Olan Canlı Varlık Yatırımları” hesabında biriken maliyet toplamı artık yatırım tamamlandığından ve kullanılmaya başlamasından dolayı “230 Meyve Ağaçları” hesabına aktarılmalıdır. 31.12.2017 tarihi itibariyle yani 2017 yılı için amortisman hesaplanması gerekmektedir.

----------------------------------31.12.2017------------------------------------------------------

230 MEYVE AĞAÇLARI                  650.000

                               238 YAPIL.OLAN CANLI VARLIK YATIRIMLARI     500.000

                               250 ARAZİ VE ARSALAR                                   150.000

(Ceviz ağaçları tarihi maliyetlerinin aktifleştirilmesi)

-------------------------------31.12.2017----------------------------------------------------------

VUK’a göre; Boş arazi ve arsalar amortismana tabi değildir. Ancak tarım işletmelerinin aktifinde yer alan meyvelikler ise amortismana tabidir. (VUK, Mad.314)

Amortismana tabi tutar 150.000,00 + 500.000,00 = 650.000,00 TL olacaktır. VUK uyarınca kalıntı değer öngörülmemektedir. Dolayısıyla 650.000,00 TL üzerinden amortisman hesaplanacaktır. Ancak işletme yöneticilerinin faydalı ömür belirlemelerine göre değil VUK tebliğleri uyarınca belirlenen faydalı ömür esas alınacaktır. Yukarıdaki tablodan da görüleceği üzere faydalı ömür, ceviz ağaçları için 40 yıl olarak belirlenmiştir. O halde 2017 yılı için;

Amortisman Tutarı= 650.000 / 40 = 16.250 TL/Yıl olarak hesaplanacaktır.

Ceviz Ağaçlar Geliri 150.000-(2017 Yılı Giderleri 100.000+2017 Yılı Amortisman Giderleri 16.250)=  Ceviz Satış Karı 33.750 olacaktır. 

NOT: İşbu yazı hazırlanırken Muhasebe ve Finansman Dergisi Ekim/2013 sayısında yayımlanan Dr. Hakan Taştan’ın Makalesinden yararlanılmıştır. (Okan Üniversitesi, Uygulamalı Bilimler Yüksek Okulu)

11- SMMM&Bağımsız Denetçi Eğitmen Bülent Berki, "Son Düzenlemelere Göre E-Dönüşüm, E-Fatura ve Güncel Mevzuattaki Son Değişiklikler" Hk. Sunumlarını Tamamladıktan Sonra Gelen Sorulara Yanıt Verdi. (SON)
Bilgilendirme, Bir Kurtuluş Savaşı Romanı Hani Kardeştik Yazarı Nazmi Gökçeli ile söyleşi ve Tülay Baydarol sunumu ile E – Dönüşüm Gündemli Toplantıya Davetlisiniz.
3000 Yıllık Gizem Tutankhamon Konulu Seminere Davetlisiniz
Aylık Yemekli Toplantısı 18 KASIM 2019 Pazartesi günü saat 19.00’da Taksim Elite World Otelde yapılacaktır.
Prof. Dr. Erhan Büyükakıncı' nın Sunumuyla